Ιερά Μονή του Προφήτη Ηλία Κάρκαρη Ζελίου Δήμου Αμφίκλειας Ελάτειας

 Άννα Νικολάου – Πολιτικός Μηχανικός

Η Ιερά Μονή του Προφήτη Ηλία Κάρκαρη Ζελίου βρίσκεται σε απόσταση 11 χλμ περίπου βορειοδυτικά από τον οικισμό Ζέλι του Δήμου Αμφίκλειας-Ελάτειας ,στις απολήξεις του όρους Καλλιδρόμου.

Οικοδομήθηκε στα χρόνια της τουρκοκρατίας, πιθανών τον 16ο αιώνα. Με την έλευση του Όθωνα και το διάταγμα του 1833  η Ιερά Μονή μπήκε σε μια περίοδο παρακμής . Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες τον Μάιο του 1944 η μονή λεηλατήθηκε από τους Γερμανούς. Η Ιερά Μονή έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο με το ΦΕΚ 35/Β΄/ 13-02-1986.Το κτιριακό συγκρότημα είναι παράδειγμα της μοναστηριακής αρχιτεκτονικής της μεταβυζαντινής περιόδου στην Στερεά Ελλάδα.

Το κτιριακό συγκρότημα της μονής γενικών διαστάσεων 40,00 Χ47,00 μ. περίπου αποτελείται από τέσσερις πτέρυγες κτισμάτων διατεταγμένων γύρω από αυλή 18,00 Χ 32,50 μ. περίπου.  Η είσοδος στο μοναστήρι γίνεται από την νότια πτέρυγα ενώ δευτερεύουσα είσοδος (παραπόρτι) διαμορφώνεται από τη ανατολική πλευρά. Δύο πτέρυγες, η νότια και η ανατολική κατά το ήμισυ, είναι διώροφες ενώ η βόρεια και η δυτική είναι ισόγειες. Σε όλο το μήκος των διώροφων κτιρίων διαμορφώνονται σήμερα ξύλινοι εξώστες.

ΚΑΘΟΛΙΚΟ

Στη βορειοδυτική γωνία της αυλής βρίσκεται το καθολικό . Ο ναός ανήκει στον τύπο της μονόκλιτης, μονόχωρης θολοσκεπούς βασιλικής και χωρίζεται σε δύο μέρη, τον κυρίως ναό και το ιερό. Η είσοδος γίνεται από την δυτική πλευρά. Ο ναός στεγάζεται με θόλο . Ο κυρίως ναός χωρίζεται από το ιερό μέσω κτιστού τέμπλου. Το δάπεδο του ναού είναι από πήλινες ορθογωνικές πλάκες που φέρουν σε μεγάλο ποσοστό ανάγλυφα σχήματα. Οι εσωτερικές επιφάνειες του ναού είναι αγιογραφημένες. Οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι από αργή λιθοδομή.

ΝΟΤΙΑ ΠΤΕΡΥΓΑ

Το κτίσμα αποτελείται από τέσσερις χώρους στο ισόγειο. Η πρόσβαση στους χώρους του ισογείου γίνεται μέσω ξύλινης στοάς από την εσωτερική αυλή. Τα δάπεδα είναι από χώμα. Η  κυκλοφορία στον Α΄ όροφο γίνεται μέσω του ξύλινου στεγασμένου εξώστη, η πρόσβαση στον οποίο γίνεται μέσω λίθινης σκάλας . Οι χώροι στο ισόγειο είχαν βοηθητική χρήση ενώ στον όροφο υπάρχουν κελιά . Οι εξωτερικοί τοίχοι ενισχύονται σε όλο το μήκος τους από λίθινες ογκώδεις αντηρίδες. 

 ΔΥΤΙΚΗ  ΠΤΕΡΥΓΑ

Η δυτική πτέρυγα είναι ισόγεια . Αποτελείται από δύο μεγάλους χώρους με μεγάλο ύψος που φτάνουν στο ίδιο επίπεδο με την διώροφη νότια πτέρυγα και το υπόλοιπο συγκρότημα. Η πρόσβαση στους χώρους γίνεται μέσω ξύλινης στοάς από την εσωτερική αυλή.

Στην δυτική πτέρυγα υπάρχει ο φούρνος της Ιεράς Μονής (μαγγιπείο).  Υπάρχουν δυο κτιστοί φούρνοι. Στην οροφή υπάρχουν τετράγωνες οπές για τον αερισμό του χώρου. Επίσης υπάρχει και ένας χώρος που μάλλον θα ήταν η αποθήκη του μαγειρείου και του μαγγιπείου. Επίσης υπάρχει θύρα προς το εξωτερικό της μονής για την τροφοδοσία.

ΒΟΡΕΙΑ  ΠΤΕΡΥΓΑ 

Η βόρεια πτέρυγα αποτελείται από δύο κτίρια .

Πρώτο κτίριο : Στο ισόγειο είναι το μαγειρείο το οποίο επικοινωνεί με το μαγγιπείο.  Στο κέντρο του χώρου σώζεται η βάση της εστίας του μαγειρείου. Η είσοδος στο μαγειρείο γίνεται μέσα από το μαγγιπείο και από την αυλή. Οι εξωτερικοί τοίχοι ενισχύονται και εδώ από λίθινες αντηρίδες.

Στον Α΄ όροφο υπάρχουν δύο χώροι. Ο ένας χώρος είναι η τράπεζα της Ιεράς Μονής. Ο άλλος χώρος ίσως να ήταν το παρασκευαστήριο. Και οι δύο αυτοί χώροι στεγάζονται με θόλους με σφενδόνια. Ο χώρος της τράπεζας είναι μια ευρύχωρη αίθουσα που μπορούσε να στεγάσει αρκετούς μοναχούς και προσκυνητές. Υπάρχουν δύο μικρά ανοίγματα. Στον χώρο της τράπεζας υπάρχει προσβαση από την αυλή μέσω λίθινης σκάλας , η οποία καταλήγει σε χτιστό εξώστη .

Δεύτερο κτίριο : Είναι ένα ισόγειο κτίριο το οποίο αποτελείται από πέντε δωμάτια κελιών . Η είσοδος στα κελιά γίνεται από την αυλή . Όλοι οι χώροι είναι θολοσκεπής. Λόγω του ανάγλυφου του εδάφους βρίσκεται στην ίδια στάθμη με την δεύτερη στάθμη των άλλων πτερύγων και συνεπώς υπάρχει ενιαίο επίπεδο στέγασης.

Μεταξύ του δεύτερου κτιρίου και της ανατολικής πτέρυγας υπάρχει το παραπόρτι , δηλαδή η δεύτερη είσοδος από το εσωτερικό στο εξωτερικό της μονής.

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ  ΠΤΕΡΥΓΑ

Η ανατολική πτέρυγα, λόγω του ανάγλυφου του εδάφους αναπτύσσεται στο νότιο τμήμα της σε δύο στάθμες ενώ στο βόρειο σε μία. Στο ισόγειο υπάρχουν δυο χώροι , οι οποίοι επικοινωνούν. Ο Α΄ όροφος αποτελείται από πέντε κελιά . Στους ανατολικούς τοίχους των κελιών υπάρχουν μικρά ανοίγματα.

Η Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία Κάρκαρη Ζελίου είναι ένα μνημείο που κοσμεί τον τόπο μας και εύχομαι να αναστηλωθεί άμεσα και να κατασκευαστεί ασφαλής δρόμος πρόσβασης για να μπορεί να είναι επισκέψιμη και ίσως να ξαναζωντανέψει με μοναχική ζωή.