Έξι χώρες, 20 ευρώ διόδια – Στην Ελλάδα 103: Ένα ταξίδι που ανοίγει τη συζήτηση για την ακρίβεια

Μερικές φορές, ένας ταξιδιωτικός λογαριασμός αρκεί για να ανοίξει μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση. Δύο άνθρωποι, ένα αυτοκίνητο και μια διαδρομή σε έξι βαλκανικές χώρες φέρνουν στο προσκήνιο ένα ερώτημα που απασχολεί πολλά ελληνικά νοικοκυριά: πόσο προσιτό είναι τελικά να μετακινείσαι, να ταξιδεύεις και να ζεις στην Ελλάδα;

Σύμφωνα με την ταξιδιωτική αφήγηση που δημοσιεύθηκε σε ΜΜΕ, δύο ταξιδιώτες ξεκίνησαν από την Αθήνα με ένα Citroën C3, σχεδιάζοντας μια διαδρομή περίπου 3.000 χιλιομέτρων. Με πρώτη διανυκτέρευση στα Γιάννενα, συνέχισαν στην Αλβανία, στο Μαυροβούνιο, στην Κροατία, στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, στη Σερβία και στη Βουλγαρία, πριν επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Αργυρόκαστρο, Αυλώνα, Δυρράχιο, Σκόδρα, Ποντγκόριτσα, Κότορ, Ντουμπρόβνικ, Μόσταρ, Σαράγεβο, Βελιγράδι και Σοφία αποτέλεσαν σταθμούς της διαδρομής. Οι κρατήσεις των ξενοδοχείων γίνονταν καθ’ οδόν, λίγες ώρες πριν από την άφιξη, ώστε να διατηρούν την ευελιξία τους και να αξιοποιούν διαθέσιμες προσφορές.

Ο τελικός λογαριασμός, όπως τον παραθέτουν, ήταν 2.000 ευρώ για δύο άτομα, μαζί με μετακινήσεις, επτά διανυκτερεύσεις, φαγητό, ποτά, σνακ και ψώνια.

Αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο είναι η κατανομή των διοδίων: 103 ευρώ στην Ελλάδα και μόλις 20 ευρώ συνολικά στις υπόλοιπες έξι χώρες. Περίπου το 84% των χρημάτων που δηλώνουν ότι πλήρωσαν για διόδια αφορούσε το ελληνικό τμήμα του ταξιδιού.

Η διαφορά προκαλεί εύλογα ερωτήματα. Πρόκειται, βέβαια, για τον απολογισμό μιας συγκεκριμένης διαδρομής και όχι για σύγκριση ίδιων αποστάσεων σε αντίστοιχους αυτοκινητοδρόμους. Δεν αναφέρονται αναλυτικά τα χιλιόμετρα σε δρόμους με χρέωση ανά χώρα ούτε διευκρινίζεται αν έχουν συνυπολογιστεί όλες οι μορφές οδικών τελών, όπως οι βινιέτες. Το ποσό παραμένει, ωστόσο, ενδεικτικό της επιβάρυνσης που συνάντησαν οι συγκεκριμένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα.

Για έναν επισκέπτη, τα διόδια αποτελούν μέρος του προϋπολογισμού των διακοπών. Για έναν εργαζόμενο, έναν επαγγελματία ή μια οικογένεια που ταξιδεύει συχνά για σπουδές, δουλειά ή ιατρικές εξετάσεις, αποτελούν επαναλαμβανόμενο έξοδο. Η κατασκευή και η συντήρηση ασφαλών δρόμων έχουν κόστος. Η οικονομική δυνατότητα των πολιτών να τους χρησιμοποιούν πρέπει επίσης να αποτελεί βασικό κριτήριο.

Ειδικά στην περιφέρεια, το αυτοκίνητο συχνά είναι αναγκαίο για την πρόσβαση στην εργασία, στις υπηρεσίες και στην περίθαλψη. Για τους κατοίκους της Στερεάς Ελλάδας, μια διαδρομή προς την Αθήνα ή άλλη πόλη μπορεί να σημαίνει σημαντική δαπάνη καυσίμων και διοδίων, πριν ακόμη προστεθεί ο λόγος για τον οποίο χρειάστηκε να ταξιδέψουν.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι υπόλοιπες δαπάνες της αφήγησης. Οι επτά διανυκτερεύσεις σε ξενοδοχεία τεσσάρων αστέρων κόστισαν 643 ευρώ, δηλαδή περίπου 92 ευρώ τη βραδιά για δύο άτομα. Το ποσό περιλαμβάνει και την πρώτη διανυκτέρευση στα Γιάννενα, ενώ δεν υπάρχει ξεχωριστή τιμή για κάθε πόλη. Οι κρατήσεις τελευταίας στιγμής ενδέχεται να συνέβαλαν στην εξασφάλιση χαμηλότερων τιμών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ίδια πρακτική αποδίδει πάντοτε ή σε κάθε προορισμό.

Για φαγητό, ποτά και σνακ δαπανήθηκαν 546 ευρώ συνολικά για δύο άτομα. Και εδώ απουσιάζει η κατανομή ανά χώρα, ο αριθμός και το είδος των γευμάτων. Επομένως, τα στοιχεία δεν αρκούν για να υποστηριχθεί ότι η εστίαση είναι παντού φθηνότερη από την Ελλάδα. Δείχνουν όμως πώς διαμορφώθηκε ένας πραγματικός, κατά την αφήγηση, ταξιδιωτικός προϋπολογισμός.

Η ουσία της συζήτησης βρίσκεται στη σχέση τιμών και εισοδήματος. Τα 2.000 ευρώ για ένα ταξίδι δύο ανθρώπων παραμένουν σημαντικό ποσό και για πολλές οικογένειες δύσκολα διαθέσιμο. Το ότι καλύπτουν αρκετούς προορισμούς και διαφορετικές κατηγορίες εξόδων δεν καθιστά το ταξίδι οικονομικά προσιτό σε όλους.

Το ίδιο ισχύει για την καθημερινότητα. Μια τιμή μπορεί να φαίνεται διαχειρίσιμη σε έναν επισκέπτη με υψηλότερο εισόδημα και να αποτελεί σοβαρό βάρος για έναν κάτοικο της χώρας. Το κρίσιμο είναι πόσα απομένουν μετά το σπίτι, τους λογαριασμούς, τα τρόφιμα και τη μετακίνηση.

Η πίεση αυτή αποτυπώνεται στα ευρωπαϊκά στοιχεία για τη στέγαση. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 τα νοικοκυριά στην Ελλάδα διέθεταν περίπου το 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στεγαστικές δαπάνες, έναντι 19% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήταν το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών μελών, σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Όταν τόσο μεγάλο μέρος του εισοδήματος απορροφάται από τη στέγαση, κάθε επιπλέον έξοδο περιορίζει τις επιλογές. Μια επίσκεψη σε συγγενείς, μια μικρή εκδρομή ή μια αναγκαία μετακίνηση χρειάζονται προσεκτικό υπολογισμό. Οι διακοπές γίνονται μια δαπάνη που πρέπει να χωρέσει σε όσα περισσεύουν — εφόσον περισσεύουν.

Ο απολογισμός αυτού του ταξιδιού δεν αποτελεί πλήρη έρευνα κόστους ζωής. Περιλαμβάνει διαφορετικές χώρες, διαφορετικές αγορές και συγκεκριμένες ταξιδιωτικές επιλογές. Αποτελεί όμως αφορμή για μια συζήτηση με πραγματικό περιεχόμενο: τι μπορεί να πληρώσει ένας άνθρωπος με το εισόδημά του και τι αναγκάζεται να στερηθεί;

Η απάντηση χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση των εισοδημάτων, έλεγχο του ανταγωνισμού και της διαμόρφωσης των τιμών, προσιτές συγκοινωνίες και αποτελεσματική πολιτική στέγασης. Στις οδικές μετακινήσεις, χρειάζεται διαφάνεια στις χρεώσεις και ουσιαστική μέριμνα για όσους χρησιμοποιούν συχνά το δίκτυο.

Η ποιότητα ζωής μετριέται και από το αν μπορείς να πληρώσεις τα αναγκαία χωρίς να στερείσαι όλα τα υπόλοιπα. Αυτό είναι το ερώτημα που μένει όταν τελειώσει το ταξίδι και αρχίσουν ξανά οι λογαριασμοί.

Πηγή για τις στεγαστικές δαπάνες: Eurostat, Housing in Europe – 2025 edition, στοιχεία 2024.

“Με μια βαλίτσα στο χέρι” – ταξίδια / travel