«Το τελευταίο τρένο έφυγε…» – Η Κεντρική Ελλάδα εγκλωβισμένη στο μονοπώλιο της ασφάλτου

Στέφανος Σταμέλλος

Έρχονται τα παιδιά από το εξωτερικό και το αεροπλάνο φτάνει στο αεροδρόμιο της Αθήνας στις 20:40 το βράδυ. Για να έρθουν στη Λαμία, η σκέψη ήταν απλή και λογική για τα δεδομένα οποιασδήποτε ευρωπαϊκής χώρας: Το τρένο. Η ιδανική επιλογή να έρθουν ξεκούραστα δύο μεγάλοι και δύο μικρά παιδιά. Ανοίγοντας όμως την εφαρμογή των δρομολογίων, ήρθε η απότομη προσγείωση στην ελληνική πραγματικότητα. Για μια διαδρομή που συνδέει την πρωτεύουσα με την καρδιά της Κεντρικής Ελλάδας, υπάρχουν μόλις τρία δρομολόγια όλη την ημέρα. Ένα πρωινό και δύο απογευματινά, με το τελευταίο να αναχωρεί στις 19:58. Θα χρειαστεί τώρα να πάμε με δύο αυτοκίνητα στην Αθήνα να τους πάρουμε.

Αυτή η προσωπική εμπειρία δεν είναι απλά μια ταλαιπωρία της στιγμής. Είναι ο καθρέφτης της ουσιαστικής απουσίας του σιδηροδρόμου στην Ελλάδα. Την ίδια ώρα, η χώρα μας διαθέτει, αναλογικά με τον πληθυσμό της, ένα από τα μεγαλύτερα και πιο σύγχρονα δίκτυα κλειστών οδικών αξόνων στην Ευρώπη. Η αντίθεση αυτή αποτελεί το αποτύπωμα των διαχρονικών πολιτικών επιλογών των ελληνικών κυβερνήσεων. Για δεκαετίες, το πολιτικό σύστημα επέλεξε να πριμοδοτήσει την άσφαλτο και τα μεγάλα οδικά έργα παραχώρησης, υποτάσσοντας τις συγκοινωνιακές ανάγκες της χώρας στα συμφέροντα των οδικών μεταφορών. Αντίθετα, ο σιδηρόδρομος αντιμετωπίστηκε με συστηματική απαξίωση, υποχρηματοδότηση και μια εγκληματική διαχειριστική ανεπάρκεια στα συστήματα ασφαλείας.
Η ρίζα του προβλήματος κρύβεται πίσω από το μοντέλο των Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Οι εθνικοί μας δρόμοι μετατράπηκαν σε πεδία για «ασφαλείς» και εγγυημένες τραπεζικές επενδύσεις, όπου το ρίσκο του ιδιώτη εκμηδενίζεται από το κράτος. Αποτέλεσμα, ένα δυσβάσταχτο κόστος διοδίων, που καλείται να πληρώσει ο πολίτης σε κάθε του μετακίνηση..

Το τρένο αποτελεί το κατεξοχήν οικολογικό μέσο μεταφοράς, μια ιδανική απάντηση για όλους όσους υποτίθεται ότι κόπτονται για την κλιματική αλλαγή, αφού είναι τρεις έως τέσσερις φορές πιο αποδοτικό σε καύσιμα από ένα φορτηγό ή ένα αυτοκίνητο. Αντί όμως για καθαρή ηλεκτρική ενέργεια πάνω σε ράγες με ελάχιστο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, η Ελλάδα «καίει» καθημερινά στους δρόμους της εκατομμύρια λίτρα εισαγόμενου πετρελαίου. Αυτή η ενεργειακή σπατάλη και το μονοπώλιο του δρόμου χτυπούν απευθείας την τσέπη του καταναλωτή. Τα υψηλά λειτουργικά έξοδα των οδικών μεταφορών -με κυρίαρχο το «χαράτσι» των διοδίων των ΣΔΙΤ και τα καύσιμα- ενσωματώνονται στο κόστος των βασικών αγαθών, τροφοδοτώντας την ακρίβεια.
Όσο το τελευταίο τρένο για την Κεντρική Ελλάδα θα φεύγει πριν καν βραδιάσει, οι πολίτες θα παραμένουν εγκλωβισμένοι στο ακριβό μονοπώλιο της ασφάλτου, χρηματοδοτώντας εγγυημένα τραπεζικά κέρδη με αντίτιμο το δικό τους καθημερινό κόστος ζωής.