Η γιορτή της μητέρας χωρίς μύθους

Βιολέττα – Ειρήνη Κουτσομπού, MA, MSc, Ψυχολόγος-Εκπαιδευτικός

Κάθε χρόνο η γιορτή της μητέρας έρχεται με τον ίδιο σχεδόν τελετουργικό τρόπο με μηνύματα, αφιερώσεις, χαρές και δωράκια και με μήνυμα τη συλλογική εικόνα της μητέρας ως απόλυτου συμβόλου αγάπης και ανιδιοτέλειας. Είναι μια γιορτή που υποτίθεται τιμά την φροντίδα και την προσφορά. Κι όμως για πολλούς ανθρώπους δεν είναι έτσι και γεννά αμηχανία. Όχι επειδή υποτιμούν τις μητέρες αλλά επειδή δυσκολεύονται με τον μύθο που έχει χτιστεί γύρω απ’ τη μητρότητα. Η κοινωνία έχει την τάση να μετατρέπει ανθρώπινους ρόλους σε ιδανικά. Η μητέρα δεν παρουσιάζεται ως ένας απλός, καθημερινός άνθρωπος που αγαπά, φροντίζει και προσπαθεί αλλά ως σχεδόν μια ιερή μορφή πάντα ανιδιοτελής, πάντα διαθέσιμη, πάντα ηθικά ανώτερη και δεν της λείπει παρά μόνο το αλάθητο του Πάπα.

 Σύμφωνα με αυτή, λοιπόν, την εικόνα η μητρότητα παύει να είναι μια ανθρώπινη εμπειρία πολύ σημαντική και ουσιαστική αλλά μεταμορφώνεται σε πρότυπο τελειότητας. Όμως, οι μητέρες είναι άνθρωποι. Και ναι, κουράζονται, θυμώνουν, κάνουν λάθη, έχουν αντιφάσεις και όρια. Μπορούν να προσφέρουν βαθιά αγάπη αλλά μπορεί ταυτόχρονα και να πληγώσουν εξίσου βαθιά. Εννοείται ότι δεν μειώνεται η αξία τους αλλά είναι καιρός να επανέλθει η ανθρώπινη διάσταση στο θέμα. Η εξιδανίκευση συχνά (και το βλέπουμε) εγκλωβίζει τις γυναίκες σε έναν ρόλο που δεν μπορεί να υπηρετηθεί από άνθρωπο.

 Παράλληλα, αυτός ο μύθος της «τέλειας μητέρας» δημιουργεί κάτι σαν ασυλία απέναντι στην κριτική καθώς θεωρείται σχεδόν απαγορευμένο να μιλήσει κανείς για δύσκολες σχέσεις με τη μητέρα του ή για εμπειρίες συναισθηματικής πίεσης και απογοήτευσης. Και κάπου εκεί τοποθετείται η ένσταση απέναντι στη γιορτή. Η αγάπη είναι αγάπη όταν μπορεί να δοθεί πραγματικά κι απλόχερα αφού αποδεχτούμε ότι είναι μέσα στα πλαίσια τα ανθρώπινα. Όχι στην κατασκευή ενός συμβόλου που αντικαθιστά τον πραγματικό άνθρωπο. Η φροντίδα έχει νόημα ακριβώς επειδή προέρχεται από ατελείς ανθρώπους που πάρα τις δυσκολίες και τις αδυναμίες τους συνεχίζουν να προσπαθούν και να αγαπούν. Έτσι, ίσως η πιο ειλικρινής στάση απέναντι σε αυτή τη μέρα είναι η αποδοχή ότι η μητρότητα είναι σημαντική αλλά δεν είναι μύθος. Θέλουμε αληθινές μητέρες με πραγματικές σχέσεις με όλες τις ατέλειες και τις ανεπάρκειες αλλά και με την αλήθεια που αυτές κουβαλούν.