Άννα Νικολάου – Πολιτικός Μηχανικός
Το έτος 2009 εκπονήσαμε με άλλους δυο συναδέλφους την μελέτη με τίτλο
«Παρεμβάσεις για την ποιοτική και ποσοτική διαχείριση του υδάτινου
δυναμικού των λεκανών απορροής του Κηφισσού ποταμού», την οποία μας είχε
αναθέσει το ΤΕΕ Ανατολικής Στερεάς. Σας αναγράφω τον σύνδεσμο για
όποιον/α ενδιαφέρεται να την διαβάσει . Η μελέτη σήμερα εξακολουθεί στο
μεγαλύτερο μέρος της να είναι επίκαιρη.
Το παρακάτω κείμενο περιέχει κομμάτια αυτής της μελέτης , αλλά και
κείμενο που σήμερα γράφω βασισμένη στα τωρινά δεδομένα.
ΒΟΙΩΤΙΚΟΣ ΚΗΦΙΣΣΟΣ ΠΟΤΑΜΟΣ
Ο Βοιωτικός Κηφισσός είναι ποταμός της Στερεάς Ελλάδας με συνολικό μήκος
60 χλμ. Διαρρέει τμήμα των νομών Φωκίδας, Βοιωτίας και Φθιώτιδας και
αρδεύει μεγάλες πεδινές εκτάσεις αυτών των νομών. Ο Κηφισσός διαθέτει δύο
κύριες πηγές. Πηγάζει από την Γκιώνα κοντά στο χωριό Καστέλια, καθώς και
από τον Παρνασσό ανάμεσα στα χωριά Πολύδροσο και Λιλαία.
Το ποτάμι Βοιωτικός Κηφισός είναι ο κυριότερος αποδέκτης των
επιφανειακών νερών της λεκάνης. Στο τμήμα του Βοιωτικού Κηφισσού που
ρέει από τον Δήμο Αμφίκλειας-Ελάτειας , οι περισσότεροι χείμαρροι δεν
διατηρούν νερό στην κοίτη τους ή διατηρούν για ένα διάστημα , ή για
λίγες ώρες και ύστερα από ραγδαίες βροχές . Αυτό οφείλεται στις
κλιματολογικές συνθήκες , την μορφολογία, τον λιθολογικό χαρακτήρα των
πετρωμάτων και την γεωλογική της δομή.
Το σύνολο των επιφανειακών απορροών της λεκάνης καταλήγει στην λίμνη
Υλίκη .
Η λεκάνη του Βοιωτικού Κηφισσού εκτείνεται στο κεντρικό τμήμα του
υδατικού διαμερίσματος και ορίζεται δυτικά από τα όρη Οίτη και Γκιώνα,
βόρεια από το Καλλίδρομο και το Χλωμό, και νότια από τον Παρνασσό και
τον Ελικώνα. Ο ποταμός διέρχεται από δύο μεγάλες χαράδρες στις περιοχές
Μοδίου-Αμφίκλειας και Ανθοχωρίου-Μαυρονερίου, μέσω των οποίων
διαμορφώνονται τρεις χαρακτηριστικές υδρογεωλογικές ενότητες, του άνω,
μέσου και κάτω ρου.
Υδρογεωλογική ενότητα Άνω ρου :
Περιλαμβάνει τις περιοχές Γραβιάς, Λιλαίας, Πολύδροσος, Καστέλλια ,
Βάργιανη, Οίτη
, του Ν. Φωκίδος .
Υδρογεωλογική ενότητα μέσου ρου :
Ο μέσος ρους του Βοιωτικού Κηφισσού αντιστοιχεί κυρίως στη μεγάλη και
εύφορη λεκάνη Δ.Ε. Αμφίκλειας – Δ.Ε. Τιθορέας – Δ.Ε. Ελάτειας . Σε αυτό
το τμήμα της διαδρομής του, ο ποταμός διασχίζει την κοιλάδα ανάμεσα στα
όρη Καλλίδρομο και Παρνασσό . Αποτελεί το σημαντικότερο σύστημα
υπολεκανών της λεκάνης απορροής.
Οι συνθήκες εκμετάλλευσης στα πεδινά τμήματα ( Δ.Ε. Τιθορέας- Δ.Ε.
Ελάτειας) είναι δυσμενείς λόγω της συγκέντρωσης τεράστιου αριθμού
γεωτρήσεων. Κατά την έναρξη της ποτιστικής περιόδου που συμπίπτει και
διαρκεί όσο και η ξηρά περίοδος, η πιεζομετρική επιφάνεια, ηρεμίας των
κοκκωδών σχηματισμών δέχεται βίαιη και συνεχή ταπείνωση , που σε
συνδυασμό με την επικάλυψη των κώνων κατάπτωσης των γεωτρήσεων
δημιουργεί υπολειπόμενη στάθμη επανόδου και αναπλήρωσης των διαθεσίμων
υδάτινων πόρων.
Κατά την γνώμη μου κάποια μέτρα που μπορούν να παρθούν είναι :
1) Η κατασκευή μηχανισμών άρδευσης οικονομικής διαχείρισης των υδάτινων
πόρων . Για παράδειγμα για τον τόπο μας νέες δημοτικές γεωτρήσεις στις
ανθρακικές ενότητες της Αγ. Μαρίνας , Σφάκας, Ελάτειας, Κ. Τιθορέας, και
Μοδίου όπου θα περιορίσουν την υπόγεια αποστράγγιση των ασβεστόλιθων
εκτός λεκάνης προς τον Κορινθιακό και Ευβοϊκό και θα κατανείμουν
ισόρροπα την ταπείνωση της πιεζομετρικής επιφάνειας του ενδιάμεσου
καρστικού υδροφόρου. Δεν θα επεκταθώ να αναφέρω τρόπους διαχείρισης
αυτών των γεωτρήσεων, θέμα που δεν είναι του παρόντος άρθρου.
2) Η επιβολή ωραρίου άρδευσης όπου η θερμοκρασία και η διαπνοή έχουν τις
μικρότερες τιμές , δηλαδή εσπερινές μέχρι πρωινές ώρες.
3) Οι γεωτρήσεις που έχουν κατασκευαστεί με σκοπό την ύδρευση της
Αθήνας και μέχρι σήμερα δεν λειτουργούν θα πρέπει να δοθούν κατά την
γνώμη μου στη δημοτική αρχή, και να αξιοποιηθούν και για την άρδευση του
κάμπου.
Με την μεθόδευση αυτή , θα εξασφαλιστεί η διάθεση των αναγκαίων πόρων
και θα μειωθεί η συνολική ποσότητα των διαφυγών.
Υδρογεωλογική ενότητα κάτω ρου :
Ο κάτω ρους του Βοιωτικού Κηφισσού ξεκινά από το ύψος της Δαύλειας και
περιλαμβάνει κυρίως το Κωπαϊδικό πεδίο (την αποξηραμένη λίμνη Κωπαΐδα).
Το πρόβλημα εστιάζεται στην άρδευση της Κωπαΐδας. Το πρόβλημα του κάτω
ρου έχει λάβει μόνιμη μορφή ανεξάρτητα των υδρολογικών ετησίων δεδομένων
,λόγω της εξάτμησης των πόρων από το τεχνικό δίκτυο και τις μεγάλες
διαρροές του .
Συμπεράσματα για την αποφυγή περιβαλλοντικής κρίσης στην ευρύτερη
περιοχή λαμβάνοντας υπόψιν τα ολοένα μειωμένα ετήσια υδρολογικά
δεδομένα:
• Στην ευρύτερη περιοχή του Βοιωτικού Κηφισσού αρδεύονται καλλιέργειες με
αποτέλεσμα να κατασπαταλώνται τα υδατικά αποθέματα μέσω γεωτρήσεων με
την εξατμισιδιαπνοή .
Παράλληλα τόσο η χρήση φυτοφαρμάκων στις καλλιεργούμενες εκτάσεις , όσο
και η έλλειψη αναδασμών θα πρέπει να συνεκτιμώνται με το παραπάνω
γεγονός.
• Η άντληση των γεωτρήσεων της ΕΥΠΑΠ για την ύδρευση της Αθήνας έχει ως
αποτέλεσμα την σταδιακή ποσοτική μείωση των υδατικών αποθεμάτων νερού
του Βοιωτικού Κηφισσού.
• Η ανορθολογική διαχείριση των υδατικών αναγκών από τους Οργανισμούς
Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) στην Ελλάδα. Δεν υπάρχει μοντέλο
διαχείρισης, από τους περισσότερους ΟΤΑ, των υδατικών αναγκών πέραν
αυτού που προκύπτει από την εφαρμοζόμενη τιμολογιακή πολιτική. Στην
αδυναμία διαχείρισης των υδατικών αναγκών τους συντελεί έμμεσα και η
εγγενής αδυναμία των ΟΤΑ όπως λειτουργούν στην πλειοψηφία τους να
επιβάλλουν ένα μοντέλο διαχείρισης όπου τα κύρια χαρακτηριστικά του θα
είναι οι τεχνικές επιλογές και όχι οι μικροπολιτικές διευκολύνσεις των
φιλικά διακείμενων δημοτών.
Προτάσεις για την επίλυση των προβλημάτων κατά την γνώμη μου :
• Θα πρέπει να καθορισθεί και να εφαρμοσθεί ένα καλλιεργητικό μοντέλο
που να εξασφαλίζει το ποσοτικό ισοζύγιο και την ποιοτική επάρκεια των
υδατικών αποθεμάτων, με έλεγχο των καταναλισκομένων ποσοτήτων νερού και
των χρησιμοποιουμένων φυτοφαρμάκων σε συνδυασμό με αναδασμούς που
επιβάλλεται να γίνουν άμεσα .
• Θα πρέπει να εξασφαλίζεται στις υπάρχουσες Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας
Λυμάτων τέτοια επεξεργασία των λυμάτων που να είναι δυνατή η χρήση τους
ιδιαίτερα κατά την καλοκαιρινή περίοδο αιχμής της κατανάλωσης, για
άρδευση, πότισμα και άλλες χρήσεις πλην του ποσίμου νερού.
Επίσης θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα εμπλουτισμού του υδροφόρου
ορίζοντα με διάθεση των ομβρίων υδάτων, υπεδάφια μέσω κατασκευής
βαθέων φρεάτων (deep shaft) ιδιαίτερα σε περιόδους όπου η στάθμη του
υδροφόρου ορίζοντα είναι χαμηλή (Σεπτέμβριο-Οκτώβριο-Νοέμβριο)
• Εν κατακλείδι θα πρέπει να τηρείται στην περιοχή ένα ολοκληρωμένο
μοντέλο διαχείρισης των υδατικών πόρων . Το μοντέλο αυτό συνεπάγεται την
συνδυασμένη διαχείριση των υδρευτικών αναγκών μέσω των τοπικών πόρων
και του παρεχόμενου στην ΕΥΔΑΠ νερού με τις άλλες ανάγκες που μπορούν
να καλυφθούν με τα επεξεργασμένα υγρά απόβλητα (αρδεύσεις, ανακύκλωση
νερού για μη πόσιμη χρήση, κλπ.) .
Η ΕΥΔΑΠ πρέπει να αυτοεξαιρεθεί από την συμμετοχή σαν διαχειριστής
ενός τέτοιου μοντέλου διαχείρισης των υδατικών πόρων του Κηφισσού
ποταμού. Η διαχείριση των γεωτρήσεων της ΕΥΔΑΠ θα πρέπει να περάσει
στους Δήμους επειδή γνωρίζουν της ανάγκες της περιοχής ( άρδευση-
ύδρευση) ώστε να γίνει καλύτερη διαχείριση των υδάτινων πόρων της
λεκάνης. Η διάθεση νερού στην Αθήνα θα πρέπει να γίνει με ανταποδοτικά
ώστε να έχουν οι Δήμοι τους απαραιτήτους πόρους για την διαχείριση του νερού.
Και για να κάνω πιο συγκεκριμένη την πρόταση πιστεύω ότι θα πρέπει να
συσταθεί από όλους τους εμπλεκόμενους ΟΤΑ ένας ενιαίος Φορέας
Διαχείρισης των υδάτινων πόρων του Βοιωτικού Κηφισσού ποταμού , που
μεταξύ άλλων θα διαχειρίζεται με ορθολογικό τρόπο τις γεωτρήσεις της
ΕΥΔΑΠ στην βάση κάλυψης των αναγκών τόσο της περιοχής σε ύδρευση και
άρδευση όσο και της Αθήνας σε ύδρευση.
Άννα Νικολάου
Πολιτικός Μηχανικός
© 2020 - 2021 | Designed with 💗 by 